خانه نجوم نجف آباد

شهاب سنگ ها

 

گردآورنده: مرضیه نیری

 

 

چگونه می توان شهاب سنگ ها را از سنگ های زمینی تشخص داد؟

 

شهاب سنگ ها شک گوناگونی دارند که این اشکال در شناسایی آنها به ما کمک می کند.بسیاری از آنها رویه ای صاف دارند وفاقد لبه های تیزند.روی بعضی از آنها فرورفتگی ها وبرجستگی های ملایمی به چشم می خورد.مثل اینکه روی آنها رابا نوک انگشت فشرده اند.تا زمانی که شهاب سنگ ها کاملا در معرض هوازدگی قرار نگیرند در درون این فرورفتگی ها آثاری از پوسته سوخته وجوشیده شهاب سنگ دیده می شود.

 

دهانه های برخوردی:

 

گفتی که سالیانه 26000 شهاب سنگ هریک با وزن بیش از1000 گرم بر زمین سقوط می کند.تعدادی از آنها که به زمین برخورد می کنند عوارضی بر زمین جای می گذارند.

 

Image Hosted by Free picture image hosting at Free-Picture-Host.com


تا کنون حدود 180 گودال برخوردی در زمین شناسایی شده است.این عدد در مقایسه با هزاران دهانه برخوردی باز وبزرگ سطح ماه بسیار کم است.علت اصلی،پویایی زمین و تغییر چهره ی سیاره ما طی زمان است در حالی که بر سطح مرده ماه که عاری از فرسایش وفعالیت های پوسته ای است همه چیز حک می شود اما پوسته زمین هر چند صد میلیون سال کاملا دگرگون می شودوشواهد برخوردهای سابق را ازبین می برد.

 

با وجود این آثار برخوردهای جدیدتر در گوشه و کنار سیاره ما دیده می شود.آنها هم آزمایشگاه های بی نظیری برای زمین شناسان ودانشمندان علوم سیاره ای وجاذبه های جهانی برای گردشگران وعلاقه مندان به نجوم به شمار می روند.بخی از آنها در طول تاریخ از سوی اقوام بومی مقدس شمرده می شوند وبرخی دیگر با انباشته شدن آب به دریاچه هایی زیبا بدل شده اند.بیشتر گودال های بارز ومشخص کوجک اند واز نظر زمین شناسی جدیداند.در حالی که اغلب گودال های بسیار بزرگ در زیر پوسته ی مسطح زمین قرار دارند و به روش های ماهواره ای وبا کمک ردیابی عناصر وساختارهای زمین شناسی خاص شناسایی می شوند.

 

برخی از آنها در بستر اقیانوس وبرخی دیگر در زیر فرسنگ ها خاک و سنگ قرار گرفته اند.آنها اگر چه مناظر قابل مشاهده ای در سطح نیستند اما از نظر علمی بسیار مهم اند زیرا برخی از بزرگترین انقراض ها یا دگرگونی های حیات روی زمین را می توان به این برخوردها نسبت داد.

 

 

دهانه های برخوردی از نظر ریخت شناسی به دو دسته ی ساده وپیچیده تقسیم می شوند.دهنه های ساده که فنجان های نسبتا منظم بدون بر آمدگی مرکزی با لبه های سالم وهمگی کوچک اند.نسبت عمق دهانه ها به قطر آنها 1به 5 تا 1به 7 است.مثلا لبه برآمده ی دهانه ای 100متری 15 تا20 متر نسبت به بستر دهانه اتفاع دارد.

 

در زمین ابعاد دهانه های ساده ای از مرز 2تا 4کیلومتر(بسته به نوع سنگ هف یا بستر)فراتر نمی رود.دهنه های بزرگ تر پیچیده اند.نسبت عمق به قطر 1به 10 تا1به 20 است.این دهانه ها با برخوردهای هولناک شکل می گیرند.برخورد عظیم،لبه بسیار مرتفع شیب تندی را در ابتدا می سازداما به مرور نیروی گرانش سبب فروپاشی این دیواره رو به بیرون ودرون میشود.

 

در هنگام برخورد سهمگین موجی در پوسته سطحی پدید می آید که نخستین قله موج همان بر آمدگی مرکزی در گودال را ایجاد میکند.با فروپاشی لبه ی دهانه وسر خوردن سنگ ها رو به پایین کم کم بر ارتفاع و اندازه قله مرکزی افزوده می شود وتک حلقه ای از قله شکل می گیرد.اما انتشار موج برخورد در پوسته سبب برآمدگی های هم مرکزی می شود که به صورت شعاعی دور دهانه اصلی گسترده می شوند.در دهانه های بزرگ و جوانتر سطح ماه این اثر به صورت دهنه های حلقه حلقه نمایان است اما روی زمین حرکت های پوسته ای فرسایش وآتشفشان ها چنان پویا هستند که اثری از این برخورد و ساختار باقی نمی گذارد.

 

حد میان قطر دهانه های پیچیده و ساده را گرانش سطحی سیاره در رده ای بعدی ساختار سنگ بستر تعیین می کنند.مثلا در ماه که گرانش سطحی یک ششم گرانش سطحی زمین است حداکثر اندازه های دهانه های ساده به جای 2تا 4 کیلومتر رروی زمین به 15 تا 20 کیلومتر می رسد.

 

به ندرت دهانه های برخوردی جفتی،چندتایی یاچند رشته ای یافت می شوند.در ماه و کراتی بدون جوکه آثار برخوردهای قدیمی روی آن حک شده است.چنین ساختارهایی بیشتر دیده می شوند اما روی زمین نیز وجود دارند.جفت دریاچه کلی پرواتر یا اب پاک در کانادا یک جفت برخوردی اند.مجموعه ی دهانه های هنوری دراسترالیا دهانه های کوچک ربار در عربستان نمونه های دیگری اند.زنجیر دهانه ها ازاین هم نادرترند.آنها نیز ماننددهانه های جفتی یا چندتایی براثر تکه تکه شدن صخره فضایی در جو زمین یا بر اثر نیروهای کشندی گرانشی در محیط اطراف زمین شکل می گیرند.با این که خرده سیاره پیش از این در محیط فضا براثر برخوردهای میان سیارکی یا گذر از نزدیکی سیارات چند تکه شده است.بارزترین نمونه های برخوردی زنجیره ای چند سال پیش در مقابل چشمان حیرت زده اختر شناسان در سیاره گازی رخ داد.

 

چند نمونه از دهانه های برخوردی مهم عبارتند از:

 

بارینجردر صحرای اریزونا-گاسیس بلاف در استرالیا-مانی کوگان در کانادادریاچه قراقل(کراکل)درتاجیکستانودهانه شوناک در قزاقستان

 

نوشته شده در ساعت توسط نظرات ()

Design By : Pars Skin


فروشگاه اینترنتی گنبد نیلگون